+ 387 (0)35 744 116

Kako prepoznati tipove tehničkih plastika?

Nepoznati plastični materijal je vrlo jednostavno prepoznati upotrebom jednostavnih metoda i alata. Za testiranje materijala Vam je potrebno nešto prakse i iskustva, te dobar vid i oštar njuh.

Vrste tehničke plastike Osnovna svojstva Temperaturno područje
POM (Centrodal, Polyacetal) Mehanički otporan i primjeren za mehaničku obradu -40˚ do 105˚C
PET (Centrolyte, Polietilen) Dobra hemijska otpornost i dimenzijska stabilnost -20˚ do 115˚C
PA (Centromid, poliamid) Otporan na udarce i primjeren za varenje -40˚ do 105˚C
PC (Centrocarb, makrolon) Bezbojan, stabilnih dimenzija gotovih proizvoda -60˚ do 120˚C
PPE (Centrophen) Otporan na vlagu i udarce do 90˚C
ABS (Centrosol) Krut i žilav materijal
PE (Centrolen, Polieten) Niska apsorbcija vode, te je relativno primjeren za mehaničku obradu -200˚ do 80˚C
PP (Centrolab, polipropen) Ima dobra svojstva varenja, te je hemijski otporan i otporan na kiseline 0˚ do 100˚C
PP-HT (Centrolab HT, polipropilen HT) Namijenjen za visoke temperature, ima mogućnost sterilizacije, te se može koristiti u autoklavu -30˚ do 105˚C
PEEK Izuzetna otpornost na visoke temperature i dimenzijski stabilan do 250˚C
PPS (Centrotron) Krut i hemijski otporan materijal -40˚ do 105˚C
PVDF (Centroflon) Hemijski otporan materijal, te otporan na kiseline do 200˚C
BC NF (Centroplast BC) Biorazgradiv do 150˚C

Najbitnije metode za određivanje tipa plastike:

  • Hemijska analiza
  • Testiranje lomljenja / tvrdoće
  • Fizičke osobine
  • Analiza vidom
  • Zapaljivost

Vrste tehničke plastike

Hemijska analiza

Materijal nepoznate tehničke plastike možemo prepoznati  testiranjem na reakciju tehničke plastike s različitim otopinama. Na primjer, poliamidi reaguju na mravlju kiselinu (hemijska oznaka CH2-02).

Vrste tehničke plastike Reakcija
PA 6 E Topljivo u 70% koncentraciji mravlje kiseline.
PA 6.6 Topljivo u 80 – 90% koncentraciji mravlje kiseline.
PA 12 Nije topljivo u mravljoj kiselini. Prepoznajemo po temperaturi topljenja.

Različite plastične materijale je moguće prepoznati upotrebom raznih otopina.

Vrsta tehničke plastike Otopina Neotapalo
POM Benzil alkohol, dimetil formamid, butirolaceton Metilni alkohol, dietil eter
PA Mravlja kiselina, meta Cresol, koncentrirana sumporna kiselina Metilni alkohol, vodikougljici
PE / PP p-Xylene**, triklor benzin Aceton, alkoholi

*Brzina topljenja ovisna je o teksturi površine plastike, temperature okruženja, te raspršenosti otopine.

** Topljivo jedino kod viših temperatura

Testiranje lomljenja / tvrdoće

Lomljenje plastike: Pojedinačne karakteristike tehničke plastike u primjeru lomljenja su izvrstan indikator tipa materijala.

Karakteristike lomljenja Materijal
Bez loma POM / PA / PE / PP / PC
Bijela boja oko mjesta loma PPE
Kod mjesta loma se materijal mrvi PET

Ispitivanje s vrhom noktiju:
Ako se materijal može utisnuti s vrhom nokta, tada je materijal najvjerovatnije PE ili PP (PE je mekaniji od PP).

Ispitivanje dodirom:
Ako je materijal na dodir sličan vosku, tada se najvjerovatnije radi o PP, PE ili PTFE materijalu. Glatka površina s dobrim svojstvom brtvljenja, karakteristika je koja je značajna za PE, PA i PP.

Fizičke osobine

Plastike s gustoćom nižom od 1g/cm3 plivaju na površini vode, a takve plastike su naprimjer PE i PP. Ostale tehničke plastike imaju gustoću veću od 1g/cm3.

Sljedeću tabelu možete koristiti za prepoznavanje tipa plastike prema gustoći:

Materijal Gustoća materijala (g/cm3)
PE / PP 0,9 – 1,0
ABS / PA / PC / PPE 1,0 – 1,2
POM / PET / PPS / PEEK 1,2 – 1,5
PVDF 1,5 – 1,8
PTFE > 1,8

Analiza vidom

Prema odbijanju svjetlosnog snopa određuje se molekularna struktura plastičnog materijala:

Izgled materijala Molekularna struktura Materijal
Proziran Amorfna PPE / PPSU / PE / PSU / PC
Mliječan/mutan Polukristalna POM / PET / PA / PVDF / PPS / PEEK / PE-HD / PE – UHMW / PP –H / PP – HT

*Podrazumijeva se da analizu vidom možemo primijeniti samo kod neobojenih plastika (bez dodanih pigmenata).

Zapaljivost

Ispitivanje zapaljivosti i mirisa su najzastupljenije metode za određivanje vrste plastičnog materijala, budući da je većinu plastičnih materijala moguće identificirati s njima. Ispitivanje zapaljivosti provodi se paljenjem testnog materijala.

Izgled plamena, način gorenja i miris dimljenja može nam puno reći o materijalu koji ispitujemo. Većina plastičnih masa  gori žutom bojom u različitim nijansama na rubu plamena. Plavi rub plamena je tipičan za PE i PP, a u rijetkim slučajevima plavi ili žuto-crveni rub plamena možemo primjetiti kod PA.

Neke vrste plastičnih masa prilikom gorenja kapaju, te takve kapljice gore i dalje – PE i PP. Ostali materijali također kapaju, ali kapljice ne gore. PA materijal prilikom gorenja nabrekne (nastaju mjehurići) koji pucaju . Ostali plastični materijali se nakon uklanjanja s vatre gase i više ne gore.

Material Gorenje Miris
POM Plavi plamen / materijal kaplje prilikom gorenja Miris po formaldehidu
PET Svijetli plamen / pucketajuće / prisutnost čađe – crni dim / materijal prilikom gorenja kaplje i gori Slatki, nagrizajući miris
PA Plavi plamen sa žutim rubom, materijal nabrekne – mjehuri, pucketajuće, kaplje Miris paljevine
PC Žuti plamen / crni dim – čađa Miris po fenolu
PVDF Svjetli plamen, crni dim – čađa Neugodan miris
ABS Žuti plamen / jaki crni dim – čađa  Miris ugljena (pokvarenih jaja)
PE-HD Svjetlo plavi plamen / materijal kaplje prilikom gorenja / dim je skoro nevidljiv Miris po parafinu
PP Svjetli plamen s plavim konusom / materijal kaplje prilikom gorenja / dim je skoro nevidljiv Miris po parafinu

Za pomoć pri izboru vrste tehničke plastike, obratite se našim stručnjacima putem email-a: tbstrade@bih.net.ba ili putem telefona: +387 (0)35 744 174.

June 8, 2018